hayırdır inşallah

 

Hayır sözcüğü Arapçadır. Ama yaygın kanının aksine bize Arapçadan değil, Farsçadan gelir. Türk dillerinde evet yerine “he“, hayır yerine “yok/yoh/yox/jox” denir. Arapçada konuşulduğu ülkeye göre değişiklik gösterdiğinden, Arapçanın ortak şivesi denebilecek Fusha’ya göre evet “neam“, hayır ise “la” diye söylenir.

Farsçada ise durum değişir. Farslar ‘evet’ yerine “belé” ya da konuşma dilinde “are” derler. Hayır ise “ne” ya da “ne xeyr/ne heyr” şeklinde söylenir. “Ne“, Farsçanın da mensubu bulunduğu Hint-Avrupa dil ailesinin birçok mensubunda olumsuzluğu vurgulamaya yarar. Buradaki “xeyr” ise bizim Türkçede “iyilik” anlamında kullandığımız “hayır“dır ve Farslara da Arapçadan armağandır. “Hayır işlemek, hayır işleri yapmak, hayırlı evlat olmak, hayra vesile olmak” ifadelerinden bildiğimiz hayır yani.”Ne xeyr” ise “İyi değil” demektir kabaca bir yorumla.

Biraz Star Trek‘in Mr. Spock‘unu andırsa da, Farsçadaki “ne xeyr“, tam olarak, bizim bugünkü Türkçede kullandığımız “hayır” ya da dilsel akrabalarımız olan Türkî dillerde “yok“a karşılık olarak işlev görür. Farsça, bahusus, Divan Edebiyatı özelinde düşünüldüğünde Türkçe üzerinde her zaman çok yoğun etkileri olmuş bir dil. 2000’den fazla ortak sözcük içeren bir Türkçe-Farsça Ortak Kelimeler Sözlüğü’ne rastlamıştım. Bu iki dil arasında kelime ve kavram alışverişinin çok yoğun olduğu muhakkak. Ancak giren kelimelerin büyük çoğunluğu geldiği dildeki gramer ve fonetik özelliklere tabi olmak durumunda kaldığını da eklemek lazım. Örneğin, Farsların, Mowlana diye telaffuz ettiği ismi biz Mevlana olarak söylüyoruz. Ferdowsi’yi ise Firdevsi; biz “dost” diyoruz, onlarsa “dûst”, biz “hafta” diyoruz onlar “xefté, biz “gül” olarak söylüyoruz onlarsa “gol (gol-ê roz)” .

Bunlar fonetiğe dair örnekler, gramerden de örnekler çoğaltılabilir. Sözün özü, “ne xeyr” kalıbı Türkçeye girerken, –ne” bizde Hint-Avrupa dillerindeki gibi olumsuzluk vurgusu yapmıyor olduğu için olsa gerek– zamanla atılmış ya da unutulmuş. Elde yalnızca xeyr‘den dönüştürülmümş “hayır” kalmış. Ki bu kalıbın çıkış noktasından hareket edecek olursak Türkçede “hayır” demek, aslında “ne xeyr/no/non/nein” demek değildir. Sadece hayırdır. Hayır. İyilik, güzellik anlamında hayır.

Reklamlar

Yorum bırakın

Filed under Uncategorized

Bir Yanıt Bırakın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s